Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Giriş
Bulgu: Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (Bulgu), Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü akademisyenlerinin öncülüğü ve girişimiyle kurulmuş, kâr amacı gütmeyen, gönüllü bir akademik yayın organıdır. Yüksek kaliteli içerik yayımlamayı, açık bilimi ve açık veriyi yaygınlaştırmayı ve bilimsel bilginin üretim ve dolaşımında eşitliği amaç edinir.
Bulgu, akademik dürüstlük, şeffaflık, hesap verebilirlik ve bilimsel sorumluluk ilkelerini benimseyen bir yayın anlayışıyla hareket eder. Bilimsel bilginin güvenilirliğinin ancak etik ilkelere bağlılıkla korunabileceği kabuluyla yola çıkarak yayın sürecinin tüm aşamalarında akademik yayıncılığın ulusal ve uluslararası standartlarını esas alır.
Bulgu, akademik yayıncılığın standartlaştırılması bağlamında COPE (Committee on Publication Ethics) rehberlerini, iş akışlarını ve yayıncılık ilkelerini takip eder. Telif hakları, lisans politikaları, yayın etiği, akran değerlendirme süreçleri, erişim ayrıntıları, sahiplik şeffaflığı ve iş modeli konusunda COPE, DOAJ (Directory of Open Access Journals), OASPA (Open Access Scholarly Publishers Association) ve WAME (World Association of Medical Editors) kuruluşları tarafından yayımlanan "Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing (Bilimsel Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri)" başlıklı metni esas alır. Yayın politikasını da bu kuruluşlarla birlikte YÖK, TÜBİTAK ve ÜAK tarafından akademik yayıncılık ve bilimsel etik konusunda belirlenen ilkeler etrafında oluşturarak bu doğrultuda güncellemeyi kabul eder.
Belirtilen ilke ve esaslar çerçevesinde oluşturulan bu politikalar; editörler, hakemler, yazarlar ve yayınevi tarafından anlaşılmalı ve kabul edilmelidir.
1. Yayın Etiği
Bulgu'nun yayın süreçleri, bilginin bilimsel yöntemle yansız biçimde üretilmesi, geliştirilmesi ve paylaşılmasına dayanır. Dergi; editörler, hakemler, yazarlar ve yayıncı dâhil olmak üzere yayın sürecindeki tüm paydaşların ulusal ve uluslararası etik ilkeleri benimsemelerini bekler.
1.1. Yayıncı ve Editöryal Bağımsızlık
Bulgu dergisinin yasal süreçlerini Kimlik Yayınları takip eder ve yürütür. Yayıncı yalnızca yasal işlemleri yürütmekte olup hiçbir durumda değerlendirme ve yayın sürecine müdahalede bulunmaz. Yayıncı ve Editör Kurulu arasındaki ilişki bütünüyle editöryal bağımsızlık ilkesine dayanır. Dergi politikalarının belirlenmesi, değerlendirme süreçleri ve yayın kararları yalnızca bilimsel değerlendirme ve kamu yararı gözetilerek yapılır. Ekonomik, politik veya kurumsal müdahalelere izin verilmez.
2. Editörlerin Etik Sorumlulukları
Bulgu'nun editoryal yapısı; akademik kaliteyi, etik bütünlüğü ve şeffaf yayıncılık ilkelerini güvence altına almak amacıyla Baş Editör, Sorumlu Editörler ve Alan Editörleri tarafından yürütülür. Editörler aşağıdaki etik sorumlulukları taşır:
Tarafsız Değerlendirme
Editörler, yayımlanmak üzere gönderilen tüm makaleleri objektif ve tarafsız biçimde değerlendirir. Değerlendirmede yazar(lar)ın ırkı, dini, milliyeti, cinsiyeti, akademik kıdemi veya kurumsal aidiyeti gibi unsurlar belirleyici olmaz.
Gizlilik
Hakemlik sürecine ilişkin tüm bilgiler gizli tutulur. Editörler, gönderilmiş makalelere ait içerikleri hakemlik süreci dışında hiç kimseyle paylaşmaz.
Etik İhlallerin İncelenmesi
Bir yazar, hakem veya editör hakkında güvenilir bir etik ihlal iddiası ortaya çıkarsa editör bu durumu derhal ilgili yayın politikaları çerçevesinde inceler ve gerekirse etik inceleme sürecini başlatır.
Kapsam Dışı Red
Editör, derginin amaç ve kapsamı ile uyumlu olmayan veya bilimsel nitelik açısından uygun bulunmayan makaleleri hakem değerlendirmesi olmaksızın reddetme yetkisine sahiptir.
Zamanında İşlem
Editörler, gönderilen makalelerin değerlendirme ve karar süreçlerini makul süre içinde yürütmek için gerekli tüm çabayı gösterir.
Tarafsız Hakem Ataması
Editörün kendi yazdığı özgün araştırma makalesinin hakemlik süreci, editörün doğrudan rol almadığı bağımsız bir editöre veya editoryal kurul üyesine devredilir.
Düzeltme ve Geri Çekme Bildirimi
Yayımlanmış bir makalenin ana içeriğinin veya sonuçlarının yanlış olduğuna dair ikna edici kanıt elde edilirse editör, ilgili düzeltme (Correction), geri çekme (Retraction) veya endişe bildirimi (Expression of Concern) süreçlerini başlatır ve uygun duyuruların yayımlanmasını sağlar.
Veri ve Analiz Kullanımı
Gönderilmiş bir makalede sunulan herhangi bir veri veya analiz, yazarın açık izni olmadan editörün kendi akademik çalışmalarında kullanılmaz.
Veri Güvenliği ve Araç Kullanımı
Yayınlanmamış makalelere ait dosyalar, görseller veya bilgiler; gizliliği güvence altına almayan, kamuya açık erişime sahip veya bilgileri kendi amaçları için saklayabilecek araçlara (örneğin üretken yapay zekâ araçları vb.) yüklenmez.
3. Hakemlerin Etik Sorumlulukları
Hakemler, akademik değerlendirme sürecinin temel unsurlarından biridir. Aşağıdaki etik sorumlulukları taşırlar:
- Kendilerine gönderilen çalışmaları uzmanlık alanları çerçevesinde, bilimsel nesnellik ve akademik ölçütler doğrultusunda değerlendirir.
- Değerlendirmelerini çalışmanın özgünlüğü, kuramsal katkısı, yöntemsel tutarlılığı ve literatüre katkısı temelinde yapar.
- Yazarların milliyeti, cinsiyeti, kurumsal kimliği veya akademik unvanı değerlendirme sürecini etkilemez.
- Çift-kör hakemlik sistemine uygun hareket eder ve sürecin tarafsızlığını korur.
- Değerlendirilen makaleleri gizli belge olarak kabul eder; içerikleri üçüncü kişilerle paylaşmaz ve yayımlanmamış verileri kişisel çalışmalarında kullanmaz.
- Çıkar çatışması bulunan durumlarda değerlendirme görevini kabul etmez veya sürece devam etmez.
- Hakem raporlarını açık, gerekçeli ve yapıcı biçimde hazırlar; kişisel veya saldırgan ifadeler kullanmaz.
- Değerlendirme görevini makul süre içinde tamamlar; gecikme durumunda editörü bilgilendirir.
- İntihal, veri manipülasyonu veya diğer etik ihlal şüphelerini editöre bildirir.
- Yayımlanmamış makale içeriklerini gizliliği garanti etmeyen platformlara veya yapay zekâ araçlarına yüklemez.
4. Yazarların Etik Sorumlulukları
Yazarlar, bilimsel üretim sürecinin birincil sorumluluk taşıyıcılarıdır ve aşağıdaki etik ilkelere uymakla yükümlüdür:
Özgünlük ve İntihal
- Gönderilen çalışmaların özgün olması, daha önce yayımlanmamış ve başka bir yayın organına eş zamanlı olarak gönderilmemiş olması zorunludur.
- İntihal, oto-intihal (self-plagiarism) ve tüm çoğaltma biçimleri kesinlikle yasaktır.
- Diğer yazarların çalışmalarına yapılan atıflar eksiksiz ve doğru biçimde verilmelidir.
- Yazarlar, makalelerinin özgün olduğunu taahhüt eden özgünlük beyanını dergiye sunmak zorundadır. (İntihal politikasının ayrıntıları için bk. İntihal Politikası)
Eş Zamanlı ve Mükerrer Gönderim Yasağı
- Bir makale aynı anda birden fazla dergiye gönderilemez.
- Daha önce yayımlanmış bir çalışma, farklı bir dilde veya kısmen değiştirilmiş biçimde olsa dahi, bu durum belirtilmeden yeniden gönderilemez.
- Tez, konferans bildirisi veya ön baskı (preprint) gibi çalışmalardan üretilen makalelerde bu durum açıkça beyan edilmelidir.
Veri Bütünlüğü ve Doğruluk
- Yazarlar, çalışmalarında sunulan verilerin, atıfların ve analiz sonuçlarının doğru ve güvenilir olduğunu garanti eder.
- Veri üretme (fabrication), veri değiştirme (falsification) ve verilerin yanıltıcı biçimde sunulması kesinlikle yasaktır.
- Yayın sonrası fark edilen hatalar için yazarlar, editörle iş birliği yaparak düzeltme veya geri çekme sürecine katılmakla yükümlüdür.
Çıkar Çatışması Beyanı
- Yazarlar, çalışmanın sonuçlarını veya yorumlarını etkileyebilecek tüm mali, kişisel, kurumsal veya diğer çıkar çatışmalarını makale gönderimi sırasında beyan etmek zorundadır.
- Araştırmayı destekleyen kurum, kuruluş veya fon kaynakları (varsa) makalede açıkça belirtilmelidir.
- Çıkar çatışması bulunmaması durumunda da bu durum açıkça beyan edilmelidir.
Teşekkür ve Finansman Beyanı
- Araştırmaya katkıda bulunan ancak yazarlık kriterlerini karşılamayan kişilere teşekkür bölümünde yer verilmelidir.
- Araştırmanın finansman kaynakları ve hibe numaraları belirtilmelidir.
5. Yazarlık Kriterleri ve Katkı Beyanı
Bulgu, yazarlık hakkının ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) ve COPE tarafından belirlenen kriterlere uygun olarak tanınmasını bekler. Buna göre yazar olarak listelenen her kişinin aşağıdaki koşulların tamamını karşılaması gerekir:
- Araştırmanın tasarımına, yürütülmesine, verilerinin toplanmasına veya analiz ve yorumlanmasına önemli katkıda bulunmak.
- Makale taslağını yazmak veya eleştirel açıdan gözden geçirmek.
- Yayımlanacak son sürümü onaylamak.
- Çalışmanın tüm yönleriyle ilgili hesap verebilirlik sorumluluğunu kabul etmek.
Hediye yazarlık (gift authorship) ve hayalet yazarlık (ghost authorship) kesinlikle yasaktır. Hediye yazarlık, çalışmaya yeterli katkısı olmayan kişilerin yazar olarak listelenmesidir. Hayalet yazarlık ise çalışmaya önemli katkıda bulunan kişilerin yazar listesine dâhil edilmemesidir.
Çok yazarlı çalışmalarda tüm yazarların bireysel katkıları (CRediT - Contributor Roles Taxonomy çerçevesinde) makale gönderimi sırasında beyan edilmelidir. Yazar sıralaması, yazarların ortak kararıyla belirlenir. Gönderim sonrasında yazar ekleme, çıkarma veya sıralama değişikliği talepleri tüm yazarların yazılı onayı ile editöre iletilmelidir.
6. Çıkar Çatışması Politikası
Bulgu, yayın sürecindeki tüm paydaşlardan (yazarlar, hakemler, editörler) çıkar çatışması potansiyeli taşıyan durumları açıkça beyan etmelerini bekler. Çıkar çatışması; mali ilişkiler, kişisel ilişkiler, akademik rekabet, kurumsal bağlar veya değerlendirme sürecinin tarafsızlığını etkileyebilecek diğer durumları kapsar.
- Yazarlar: Çalışmanın sonuçlarını etkileyebilecek mali destek, danışmanlık ilişkisi, hisse ortaklığı veya benzeri bağları makale gönderimi sırasında beyan etmelidir.
- Hakemler: Yazar(lar) ile kişisel, akademik veya kurumsal yakınlığı olan; aynı kurumda görev yapan; son üç yıl içinde ortak yayın veya proje geçmişi bulunan hakemler, değerlendirme görevini kabul etmemeli ve durumu editöre bildirmelidir.
- Editörler: Kendi yazdıkları veya çıkar çatışması bulunan makalelerin değerlendirme sürecine katılmaz; bu durumlarda yetki bağımsız bir editöre devredilir.
7. İntihal ve Benzerlik Taraması
Bulgu, gönderilen tüm çalışmaları iThenticate veya Turnitin yazılımı aracılığıyla iki aşamalı intihal taramasına tabi tutar. Benzerlik raporu, yazar/sorumlu yazar tarafından alınarak dergiye iletilir. İntihal politikasının ayrıntıları için bk.
8. Etik İhlal Prosedürleri ve Yaptırımlar
Etik ihlal iddiaları herkes tarafından (yazar, hakem, okuyucu, üçüncü taraflar) editöre yazılı olarak bildirilebilir. İhbar, somut kanıt ve gerekçelerle desteklenmelidir.
İnceleme Süreci
Etik ihlal iddiaları aşağıdaki aşamalara göre değerlendirilir:
- Ön İnceleme: Baş Editör veya görevlendirilen editör, iddiayı ön değerlendirmeye alır. İddia yersiz bulunursa sonuç ihbarcıya bildirilir.
- Soruşturma: Ciddi bulunan iddialar için ilgili yazar(lar)dan yazılı açıklama talep edilir. Gerektiğinde bağımsız uzman görüşü alınır.
- Karar: Sonuçlar COPE akış diyagramları (COPE Flowcharts) çerçevesinde değerlendirilerek uygun yaptırım belirlenir.
Uygulanabilecek Yaptırımlar
Etik ihlalin niteliğine ve ciddiyetine göre aşağıdaki yaptırımlardan biri veya birkaçı uygulanabilir:
- Düzeltme bildirimi (Erratum/Correction) yayımlanması.
- Makalenin geri çekilmesi (Retraction) ve ilgili duyurunun yayımlanması.
- Yazar(lar)ın bağlı olduğu kuruma bildirimde bulunulması.
- Yazar(lar)ın belirli bir süre dergiye makale göndermesinin engellenmesi.
- İlgili indeks kurumlarına bilgi verilmesi.
9. Geri Çekme (Retraction) ve Düzeltme (Correction) Politikası
Bulgu, yayımlanmış çalışmalarda tespit edilen hata veya ihlallere yönelik olarak COPE rehberleri doğrultusunda aşağıdaki süreçleri uygular:
Düzeltme (Correction/Erratum)
Yayımlanmış makaledeki küçük hatalar (yazım hatası, tablo/şekil hatası, atıf eksikliği vb.) için düzeltme bildirimi yayımlanır. Düzeltme bildirimi orijinal makaleye bağlanarak erişime açılır.
Geri Çekme (Retraction)
Aşağıdaki durumlarda makalenin geri çekilmesi söz konusu olabilir:
- Sonuçların güvenilirliğini ortadan kaldıran ciddi hatalar veya veri manipülasyonu tespit edildiğinde.
- İntihal veya ağır düzeyde benzerlik tespit edildiğinde.
- Mükerrer yayın (aynı çalışmanın başka bir yerde daha önce yayımlandığının anlaşılması) durumunda.
- Etik ihlal (uydurma veri, sahte yazarlık vb.) tespit edildiğinde.
Geri çekme bildirimi, makalenin başlığını, yazar(lar)ını, geri çekme gerekçesini ve tarihini içerir. Geri çekilen makale, orijinal DOI bağlantısı korunarak "Geri Çekilmiş" (Retracted) ibaresiyle arşivde kalır; tamamen silinmez.
Endişe Bildirimi (Expression of Concern)
Soruşturma devam ederken veya kesin bir karara varılamadığında, okuyucuları bilgilendirmek amacıyla endişe bildirimi yayımlanabilir.
10. Yapay Zekâ Kullanım Politikası
Bulgu, yapay zekâ (YZ) destekli araçların (ChatGPT, Gemini, Claude, Copilot vb.) akademik çalışmalarda kullanımına ilişkin aşağıdaki ilkeleri benimser:
Genel İlkeler
- Yapay zekâ araçları yazar olarak listelenemez. Yazarlık sorumluluğu yalnızca gerçek kişilere aittir.
- YZ kullanımı, çalışmanın bilimsel özgünlüğünü ve entelektüel katkısını ortadan kaldıracak düzeyde olamaz.
- Yazarlar, YZ araçlarından elde edilen çıktıların doğruluğu ve bütünlüğünden tamamen sorumludur.
Kullanım Koşulları ve Beyan Zorunluluğu
- Kabul edilen kullanım alanları: Dil bilgisi ve yazım düzeltmesi, yabancı dilde özet (abstract) düzenlemesi, metin biçimlendirme desteği, veri görselleştirme araçları ve programlama desteği (istatistiksel analiz kodu vb.).
- Yasak kullanım alanları: Araştırma sorusunun oluşturulması, kuramsal çerçevenin veya literatür taramalarının ürettirilmesi, özgün analiz ve yorumların yapay zekâya yazdırılması, hakem değerlendirmesinin yapay zekâ aracılığıyla yapılması.
- Beyan zorunluluğu: Yazarlar, makale gönderimi sırasında kullandıkları YZ aracının adını, sürümünü, kullanım amacını ve hangi aşamada kullanıldığını makalenin "Yöntem" veya "Beyanlar" bölümünde açıkça belirtmek zorundadır.
Beyan edilmemiş YZ kullanımının tespit edilmesi hâlinde bu durum etik ihlal kapsamında değerlendirilir.
11. Şikâyet ve İtiraz Mekanizması
Yazarlar, değerlendirme süreci veya editöryal kararlarla ilgili şikâyet ve itirazlarını yazılı olarak Baş Editöre iletebilir.
Red Kararına İtiraz
- Yazarlar, makalelerinin reddedilmesine ilişkin gerekçeli itirazlarını red kararının bildirilmesinden itibaren 30 gün içinde yazılı olarak sunabilir.
- İtiraz, hakem raporlarındaki belirli değerlendirmelere yönelik somut ve akademik gerekçelere dayanmalıdır.
- Baş Editör, itirazı bağımsız bir editör veya ek hakem görüşü alarak değerlendirir.
- İtiraz kararı nihaidir.
Süreç Şikâyetleri
- Değerlendirme sürecine, hakem davranışına veya editöryal işlemlere yönelik şikâyetler Baş Editöre iletilebilir.
- Baş Editörün çıkar çatışması bulunan durumlarda şikâyet, Sorumlu Editör veya yayıncı aracılığıyla değerlendirilir.
12. Diğer Politikalara Atıflar
Bulgu dergisinin yayın sürecinin farklı boyutlarına ilişkin aşağıdaki politikalar ayrı sayfalarda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır:
- İntihal Politikası: Benzerlik tarama süreci, kabul edilebilir oranlar ve yaptırımlar.
- Açık Erişim Politikası: Ücretsiz açık erişim beyanı ve BOAI/TÜBİTAK uyumluluğu.
- Ücret Politikası: Makale işlem ücreti ve yayın ücreti bilgisi.
- Lisans: CC BY 4.0 lisans koşulları ve telif hakkı düzenlemesi.
- Arşiv Politikası: Dijital koruma ve uzun vadeli erişilebilirlik.
- Gizlilik Bildirimi: Kişisel verilerin korunması.
- Hakem Rehberi: Hakemlik süreci, süreler ve değerlendirme esasları.
13. Politika Güncellemesi
Bu politika belgesi, COPE, DOAJ, OASPA ve WAME tarafından yayımlanan güncel rehberler ile YÖK, TÜBİTAK ve ÜAK tarafından belirlenen ilkeler doğrultusunda düzenli olarak gözden geçirilir ve güncellenir. Güncellemeler dergi web sitesinde duyurulur.
Son güncelleme tarihi: Nisan 2026
Bulgu: Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi